Садыр Жапаровдун Кореяга сапарынан соң: Кыргызстандагы инвесторлор үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр

Президент Садыр Жапаровдун Кыргыз Республикасына Корея Республикасына болгон 15ден 18-сентябрга чейинки расмий сапары жана «Орто Азия — Корея Республикасы» биринчи саммити Бишкек менен Сеулдун мамилелеринин тарыхында эң көп экономикалык макулдашууларга толгон иш-чара болду. Сапардын негизги жыйынтыгы — кореялык бизнес үчүн Кыргызстанда туруктуу «кирүү пункттарынын» пайда болушу болду.

Макулдашуулар

Садыр Жапаров менен Корея Республикасынын президенти Ли Чжэ Мён менен сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча тараптар кеңири өнөктөштүктү жаңы деңгээлге көтөрүүгө макул болуп, 18 эки тараптуу документке кол коюшту. Алардын ичинде:

• соода жана инвестиция багытындагы кызматташтык меморандуму: өнөр жай, санариптештирүү, критикалык минералдар, текстиль
• бажы кызматташтыгы боюнча макулдашуу
• Энергетика министрлигинин КЭПКО (KEPCO) менен меморандуму
• эмгек миграциясы, билим берүү, мал чарба, климат жана токой чарбасы боюнча документтер
• халяль сертификатын өз ара таануу, бул кореялык азык-түлүк жана косметика өндүрүүчүлөрүнүн кыргыз базарына кирүүсүн жеңилдетет
• Бишкек жана Сеул шаарларынын бир тууган шаарлар болуп макулдашуу

Аймактык деңгээлде Сеул декларациясы, өнөр жай жана жеткирүү чынжырлары боюнча меморандум, ошондой эле жасалма интеллект жана климаттык трансформация боюнча демилгелер кабыл алынды. Мындай форматтагы саммиттер туруктуу болуп, кийинкиси 2028-жылы Казакстанда өткөрүлөт.

Инвесторлорду колдоочу инфраструктура

Негизги жыйынтык — институттук чечимдер. Бишкекте кореялык соода жана инвестицияларды колдоо агенттиги KOTRAнын өкүлчүлүгү ачылат. Улуттук инвестиция агенттигинде Korea Desk — кореялык компанияларды колдогон өзүнчө терезе пайда болот. Садыр Жапаров «Орто Азия — Корея» биргелешкен инвестициялык фонд, баштапкы долбоорлордун бирдиктүү портфели жана кореялык өндүрүштөргө арналып индустриалдык парк түзүүнү сунуштады.

Сеулдагы бизнес-Саммитте, анда 30ден ашуун кыргыз жана болжол менен 50 кореялык компания карым-катнашта болду, дагы 10 макулдашууларга кол коюлду. Tazabek агенттигинин маалыматына ылайык кыргыз тарап 23 млрд долларлык долбоорлор портфелин сунуштады.

Кызматташуунун негизги багыттары

• Энергетика: Камбар-Атин ГЭС-1, тармактарды санариптештирүү, туруктуу энергия жана электр транспорту үчүн жабдуу локализациясы
• Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолунун боюндагы транспорт жана индустриалдык парктер
• Туризм жана агро сектор, анын ичинде Ысык-Көлдөгү «Ала-Тоо Резорт» көпсезондуу кластер
• Адәм капитал жана санариптик инновациялар: инженердик борборлор, стартаптар, жасалма интеллект
• Технологияларды өткөрүп берүү жана «бирдиктүү терезе»: мамлекеттик кепилдиктер менен даяр долбоорлор

Биз кореялык бизнестин Кыргызстанда узак мөөнөттүү болушуна кызыкдарбыз, — деди Садыр Жапаров, автокурулуш, фармацевтика, текстиль жана электроника тармактарында биргелешкен өндүрүштөрдү түзүүнү сунуштап.

Улуттук инвестиция агенттигинин ишмердүүлүгү

Агенттиктин директору Равшанбек Сабиров Сеулда сүйлөшүүлөрдү өткөрдү. Негизги жыйынтыктары:

• Hana Financial Group жана iM Financial Group менен финансы секторунун санариптештирүү боюнча меморандум
• PIOLINK компаниясы менен санариптик инфраструктура жана киберкоопсуздук боюнча меморандум
• кореялык чакан бизнес колдоо кызматы SEMAS менен тажрыйбаны алмашуу жана ишкерлерди колдоо ыкмалары боюнча меморандум

Санариптик инфраструктура — инвестициялык жагымдуулуктун маанилүү бөлүгү, — белгиледи Равшанбек Сабиров.

Экономикалык көрсөткүчтөр жана келечек

Кыргызстан менен Кореянын товар жүгүртүүсү 2025-жылы 508,7 млн долларды түзүп, өткөн жылга карата 17%га өстү жана 2021-жылдагы көрсөткүчтөн 9,2 эсе жогору болду. Кыргызстан Орто Азиядагы Кореянын соода өнөктөштөрү арасында экинчи орунду ээлейт. Түз авиарейстер ачылгандан кийин өлкөлөр арасындагы каттамдар саны үч жыл ичинде дээрлик 50%га көбөйдү. Бишкек 2 млрд доллар товар айлануусуна жетүүнү максат кылууда.

Позитивдүү сценарий Korea Desk жана KOTRA офисинин кореялык компанияны кызыкдарчылыктан келишимге чейинки жолун кыскарта турганын болжолдойт. Биринчи өндүрүш долбоорлору чогуу топтоо, текстиль жана фармацевтикада пайда болушу мүмкүн, алар ЕАЭС базарына чыгат. Финансылык тармакта кореялык санариптик чечимдер колдонулат деп күтүлүүдө. Энергетика проекттеринде кореялык подрядчылар жана өнүктүрүү институттары катышышы ыктымал. Эмгек мигранттарынын пенсиялык макулдашуусун тездетүү акча которуулар каналынын күчөшүнө алып келет.

Бирок ушундай эле убакта тоскоолдуктар бар. Кол коюлган документтердин басымдуу көпчүлүгү меморандум — контракт эмес: так долбоорлор, суммалар жана мөөнөттөр азырынча ачык эмес. Кыргызстан Казакстан жана Өзбекстан менен атаандашып, алар чоңураак рынокторго ээ болуп, кореялык инвестицияларды тартууда. Соода түзүмү импорттун пайдасына эле ыңгайсыз өсүүдө. Камбар-Ата-1 сыяктуу ири долбоорлор татаал каржылоону жана кепилдиктерди талап кылат.

Кийинкисин байкоо керек

• Бишкекте KOTRA офисинин ачылышы жана Korea Deskтин ишке кириши
• Так сумма жана мөөнөт кошулган биринчи милдеттүү макулдашуулардын пайда болушу
• Биргелешкен инвестициялык фонд жана индустриалдык парк түзүү чечими
• Бажы макулдашуусун ратификациялоо жана пенсиялык макулдашуулар боюнча сүйлөшүүлөрдүн жүрүшү

Инвестициялык климатты сапарлар эмес, чыныгы келишимдер өзгөртөт. Сеулга болгон сапар Кыргызстанга куралдарды берди, эми базар курулуш баскычына жеткен ири кореялык долбоорлорду күтөт.